 |
 |
İLANLAR
Reklam
Okuyucu Köşesi
Reklam
Reklam
Önemli Linkler
|
Reklam
İLAN - DUYURU
Haber Ara
Son Yorumlar
En Çok Okunanlar
Reklam
Istatistik
Anasayfaya Dön
AL SIRTINA HARARI
Özcan TEMEL
Her salı, erken kurulur pazar, Görele’de. Köylerden gelen arabaların motor homurtuları, korna sesleri, sergi kuran satıcıların çekiç sesleri; koşuşmalar, bağrışmalar ... derken bir iki saat içinde tıklım tıklım dolar, çarşı. Meyveden sebzeye, iğneden ipliğe her şey satılır, tezgahlarda. Yoğurt külekleri, süt şişeleri, yayıktan yeni çıkmış tereyağı, köpük dondurma…
Yöresel dilde ‘ışkın’ ya da ‘sırık’ denilen genç, ham fındık ya da fındık dallarından ‘kertme’ ile çıkarılan ‘çıkıntı’lar ‘eşşek’ adı verilen tezgahta ‘fıçı bıçağı’ ile soyulduktan sonra elde, çıkıntı bıçağı ile işlenerek yumuşatılır, örülecek kıvama getirilir. Ortasından burkularak ikiye katlanan çıkıntılara ‘öz’ denir. İskeletini bu özler oluşturur; hararın, şeleğin, sepetin. Özler, tek sayıdan oluşurlar on dokuz, yirmi bir…. yirmi dokuz gibi. Sepet on dokuz öz üzerine kurulurken, şelek yirmi üç, yirmi beş; harar yirmi yedi, yirmi dokuz öz üzerinedir, genellikle. Özlerin arasından, içli dışlı geçirilen çıkıntılarla ağız kısmından başlanır; örülmeye. Gövdesine hafif şişkinlik verilerek estetik bir görünüm kazandırılan harar ve şelekler; alt kısmına, çoğunca, çatal yaykın dalına biçim verilerek yapılan iki tokanın (ayak, topuk) şimşir gavle ile iki yana takılması ve alt uzantılarının çıkıntı ile sarılmasıyla tamlanırlar. Sepetlere toka konulmaz.
Günümüzde, her ne kadar satıcısı- alıcısı azalsa da harar, şelek ve sepetler yöresel kültürün somut izleri; kırsal yaşımın vazgeçilmezleridir, hâlâ.
Daha köylerde araba yolu yokken büklerden, bayırlardan toplanan fındıklar; hararlarla harmana taşınırdı. Harar sırtta, yokuşlar çıkılırken nefesler düğümlenirdi. Şimdilerde, harmanlara değil, harar harar araba yollarına taşınıyor; eğilen, çekilen dallardan sepet sepet toplanan fındıklar.
Harmanda kurutulan talaş fındıklar, sabah erkenden yığın yapılıp çubukla dövülürdü. Harman almanın tatlı bir telaşı olurdu, her evde; daha, patoz denilen fındık soyma aletinin icat edilmediği yıllarda. Önce, sıyrılan talaşlar hararlarla taşınırdı; sonra, altta kalan çeçler. Talaşta kalanları çıkarmak için fındık ayıklama imeceleri kurulurdu.
Harar, bir taşıma aracı olmanın ötesinde, kırsalın zorluğunu, çilesini, acısını hatta sefâsını anlatan bir simgedir de...Şayet, sırtınıza almışsanız; o, size, alnınızdan damlayan, arkanızdan süzülen terleri hatırlatır; fındık parasını sayarken avucunuza düşen sıcaklığı, yüzünüzde beliren ışıltıyı…
Babayla harar, anneyle şelek, çocuklarla sepet arasında duygusal bağlantılar kurarım, kimi zaman. Hararı babayla, şeleği anneyle, sepeti çocuklarla özleştiririm. Harar ağırlığı, gücü, kuvveti çağrıştırır, bende; onu, daha çok babaya yakıştırırım. Belinde peştamalı, başında keşanıyla hafta günü, köyden çarşıya giden, analar gelir- geçer gözlerimin önünden; sırtındaki şelekte, tarlada yetiştirdikleri sebzeler; ellerinde yoğurt külekleri… Sepetleri küçük, sevimli, yaramazca çocuklar gibi düşlerim.
Bir de yarımlık vardır; şelekten büyük, harardan küçük. Dışı kabuklu çıkıntıdan yapılanına kara yarımlık, denilir. Elma, armut, üzüm, dut, darı… yarımlıklarla taşınır; bahçeden, tarladan eve. Sepetin de çeşitleri vardır. Kulpsuzlarına fındık sepeti denilir; kulplularına ‘gıdık’ ya da ‘el gıdığı’. İçine yumurta konulan dörtgen ya da yuvarlak görünümlü küçük, zarif sepetçiklerin de adı ‘gıdık’ tır.
Fındık sepetine göre daha dar, huni görünümlü kulplu gıdık; kocaman, iri gövdeli, dallı- budaklı kızılağaçlara sarılan tefeklerden üzüm toplamak için tasarlanmıştır. Altı sivri olduğu için toplanıp içine konulan üzümler dallara, tefeklere takılmadan, kolayca yere indirilir; kulpuna bağlanan urganın yardımıyla. Yarımlıklarla taşınır, eve. Taş şıranada ezilerek şırası çıkarılır, kara üzümlerin. Köz üstünde, bakır tavada kaynatılan şıra ağır ağır koyulaşır; nihayet, pekmez oluverir.
Bir zamanlar, geceleri isli lambalar aydınlatırken dar, inişli - çıkışlı patikalarda yürüyen ayaklar, hararla fındık çekerdi, harmana; şelekle, satılık götürürdü pazara, pazardan eksik (kumanya) getirirdi, eve. Her ne kadar ağırlığı ayaklarına, dizlerine, yüreklerine çökse de insanlar, asla vazgeçmemiş hatta dost olmuş, sırdaş olmuş, yoldaş olmuş ; hararla, şelekle.
Hem fındık toplamış, hem sevda üzerine atma türküler söylemiş; ırgatlar; günlerce. O bahçeden bu bahçeye, türkü yakma yarışları yapılmış; ardından çekilen ‘ihuhuuu’lar yankılanmış karşı yamaçlarda… Şenlendikçe şenlenmiş bahçeler; neşelenmiş, bükler, dereler; her fındık ayında…
Eğdim kart fındık dalı
Çile çekerim çile.
Tak beline sepeti
Döşürelim gel bile.
Tepe tepe doldurdum
Fındıkları harara
Güze düğün yapıcuk
Bile vardık karara..
Peştamalı yan bağlı
Almış sırtına şelek
Kara gözlü sevdiğim
İnsan değil bir melek…
Çileli tarla, bahçe işleri nedeniyle, zaman zaman küskünlükler, dargınlıklar olurmuş; karı-koca arasında. Yine bir sabah, aralarında geçen sert tartışma nedeniyle karısına küsen adamcağız, sırtınmış hararı; almış eline, girebisini, baltasını; tutmuş bahçenin yolunu. Kadın yüreği, bu. Küs bile olsa hiç dayanabilir mi can yoldaşının aç kalmasına; aç-arık çalışmasına? Üzülmüş. Eşinin sevdiği yemekleri yapmış, gönlünü almak için. Öğleye yakın, sırtlanmış şeleğini; bahçeye gitmiş. Kocasına seslenmiş: “Gel, senin sevdiğin yemeklerden yaptım. Sabah da bir şey yemedin. Gel, haydi, gel de ye.”. Adamcağız, oralı olmamış bile… Yeri geldiğinde gözünü budaktan esirgemeyen, sözünü sakınmayan kadın; aza koymuş almamış, çoğa koymuş dolmamış; yutkunmuş olmamış… Oracıkta, bir mani düzüvermiş, kocasına:
“Al sırtına hararı
Gel kararı kararı
Yemedin yemekleri
Kime ettin zararı.”
Artık harar da şelek de sepet de sessizce elini ayağını çekiyor, yöremizden; harara çuval, şeleğe çanta, sepete naylon torba göz dikeli beri… Yalnızca harar, şelek, sepet değil terk ettiklerimiz; onlarla birlikte oluşan zengin kırsal kültürümüzü de terk ediyoruz, . Kurt vurmuş ağaçlar gibi gün gün kuruyor, soluyor; güzelim köy yaşamı; köy kültürü…
Artık tadı, tuzu kalmadı; bahçelerin, tarlaların, yolların…. Artık bu yüzden kapıları kilitli, suratları asık, pencereleri dargın yaşlı evlerin. Artık, adı anılır oldu, imecelerin… Artık yabancılaştık, atma türkülere; eski aşklara, aşıklara, sevgilere… Hani, Karacaoğlan, kaygısını dile getir ya : “Üç derdim var birbirinden seçilmez / Bir ayrılık, bir yoksulluk, bir ölüm.”, dizelerinde. Benim de üç derdim var; yöresel kültürümüz adına yitip gitmelerinden kaygı duyduğum : Biri harar, biri şelek, biri sepet…
Toplam 375 Defa Okunmuştur.
|
Toplam 1 Yorum Yazılmıştır.
Çocukluğuma, delikanlılığımın henüz ilk belirtilerine vardığım günlere götürdünüz beni. Çıkıntısı yapılan fındık ışkınlarının kokusuna boğuldu burnumun direkleri.
Çok teşekkürler ederim.
| ||||
|
|
||||
KÖŞE YAZILARI
| Hakan GÜREL |  |
| HALİÇ'TE YAŞAYAN SİMONLAR VE CEMAATLER... |
| Ayhan EYİKOÇAK |  |
| ANLAŞMA : ANLAMA ve ANLATMA |
| Hüseyin BEKAR |  |
| HAYIR DEMEK CESARET DEMEK.. |
| Nihat ÖZTÜRK |  |
| SANATÇILARIN BURUNLARI |
| Tevfik KARA |  |
| ORADA BİR KÖY VAR UZAKTA... |
| Ataol BEHRAMOĞLU |  |
| SİVİL FAŞİZM |
| Şükran SONER |  |
| BOYKOTLA EVET ARASINDA |
| Aydın ÇAK |  |
| SÖZ SENDE... |
| Gündoğdu YILDIRIM |  |
| KPSS SINAVI |
| Misafir KALEM |  |
| BÜTÜN KARADENİZ'İN DAĞLARI BİRLEŞİN! |
| Prof.Afşar TİMUÇİN |  |
| YIRTIKLIK yada PİŞKİNLİK |
| Hasan KAMİLOĞLU |  |
| H.E.S-5 (YARARLARI-ZARARLARI) |
| Prof. Korkut BORATAV |  |
| " İTAAT ET veya YOK OL " |
| Doç.Dr.Çağatay ÜSTÜN |  |
| VEDA ZAMANI... |
| Nedim TORUN |  |
| NELER OLUYOR |
| Hüseyin ÇAKICI |  |
| 12 EYLÜL ve REFERANDUM |
| Özcan TEMEL | |
| ÇALAKALEM YAZMAK |
| Özgür KARAKAYA |  |
| DİN KÜLTÜRÜ ve AHLAK BİLGİSİ DERSLERİ |
| İ.zeki KUTLU |  |
| ANLAŞILIR GİBİ DEĞİL! |
| Sefer AYDIN |  |
| DÜNDEN BU GÜNE 2!... |
| Mehmet KÖŞNEK |  |
| GÜNEYDOĞU İZLENİMLERİM-3 |
| Çetin KARAAHMETOĞLU |  |
| GÜNDEM - 2 |
| Şahin UZUN |  |
| HIYARIN FAYDALARI.... |
| Yeşim AKBULUT |  |
| DELİRMEMEK İÇİN! |
| Av.Fikret İLKİZ |  |
| NEYİN REFERANDUMU? |
| Davut GECİR |  |
| BU YÜREK... |
| Metin KARAAHMETOĞLU |  |
| MERHABA GÖRELELİ ARKADAŞLAR |
| Rüstem MENTEŞOĞLU |  |
| İĞFAL KABİLİYETİ TAM DEMOKRASİ (!) |
| Yakup BAYIR |  |
| DOSTLARIN ARASINDA OLMAK GÜZEL |
| Ali AYAROĞLU |  |
| SÖZDE GAZETECİ-YAZAR |
| Erman ERGÜL |  |
| OLACAK O KADAR.! |
| Burhan TEMEL |  |
| GÖRELE'DE TİYATRO OKULLAR BİR DÜZELTME VE EKLEMELER |
| Şevket KAHRAMAN |  |
| DEVRİMİN "DEVRİM GÖZLÜ" KARDEŞİNE, KARDEŞ YOLDAŞIMA... |
| Rıdvan YANIK |  |
| HES ve ENERJİ-2 |
| Fatih KIRTORUN |  |
| OKUMAZSAN ÇÖPÇÜ OLURSUN! |
Özel Haber
Görele Ağzı Sözlüğü:K-Z/2
Sözlüğün devamı: K-Z
Reklam
RÖPORTAJ
'AKP Devrimin Düşmanı'
12 Mart'ta Deniz Gezmiş'le THKO, 12 Eylül'de TDKP davasından yargılanan Mustafa Yalçıner, AKP'nin 12 Eylül'le hesaplaşma söyleminin sahtekârlık olduğunu iddia etti
AFORİZMALAR
YULARINI UZUN YA DA KISA TUTMAK
Çok güzel ve üzerine sayfalar dolusu felsefi, sosyolojik ve psikolojik yazılar yazılacak sözlerimiz vardır. "Yularını uzun ya da kısa tutmak" da çok önemli ve akıldan çıkarılmaması gerekenlerden biridir.
© Copyright
Gorelehaber.Com Basın Meslek İlkelerine Uymaya Söz Vermiştir.
Bu internet sitesinde yayınlanan haber, makale, yorumlar yazarını bağlar. Görele Haber sorumlu tutulamaz.
Tüm Hakları Saklıdır © Copyright 2007 - 2010 Gorelehaber.Com
Hakkımızda | Yazar Girişi
Yazılım: 
Sitemiz Görele Hürses ve Yeni Tirebolu Abonesidir
İletişim: info@gorelehaber.com
