Solcusunun, demokratının, dindarının güçlünün yanında hizalanmakta tereddüt etmediği, vicdansızlıkta buluştuğu bir ülkede, dünyada, güçsüzlerin sesini duyuracak kimse kalmamış demektir. Kimse kendini kandırmasın, ‘öfkeden çılgına dönmemek’, ‘sessiz kalmak’, ‘isyan etmemek’, güçlüye boyun eğmektir!
Ünlü İtalyan siyaset kuramcısı Norberto Bobbio, “Zenginle fakir, güçlü ile güçsüz arasındaki muazzam farkı dert edinmek’ siyasal tavrın en belirleyici eşiğidir” diyor. Aklı, vicdanı, imanı kararmamışlar için ölçü bu olmalı. Kanmayın boş laflara, akla kara, güçlü ve zayıfa karşı mesafe ile belirlenir. Partiniz değil, ruhunuz, vicdanınız, alnınız AK olsun istiyorsanız, yaşadığınız ülkede olan bitene bu açıdan bakın, ses verin, daha fazla insanı kurban vermeyelim.

***

Kitaptan, biri düne diğeri bugüne ait iki pasaj aktarmanın tam sırasıdır. Zira, şimdilerde görmezden, duymazdan, bilmezden gelinse de, kapitalizmin temel çelişkisini, işçilerle patronlar arasında asla bitmeyecek olan kavganın menşeini tanımlamanın en iyi yolu bu:

Manchester 1819

İşçiler fabrika içerisinde, hapishane ve kışlalardan örnek alınarak modellenmiş bir disiplin sisteminin parçası oldular. Böyle bir sisteme ihtiyaç duyulmuştu; çünkü tarihte ilk kez insan hareketinin hızını makineler belirliyordu. Çocukluktan çalışma yaşamına, kırdan fabrikaya, ev içi üretimden endüstriyel disipline geçiş. Tüm bunlar, ilk kuşak fabrika işçisi çocukların hafızalarına kazınmıştı. Bunlardan biri olan on yaşındaki Sarah Carpenter şöyle aktarıyor: “Tarakçı ustasının adı Thomas Birks’ti; fakat herkes ona Şeytan Tom diye seslenirdi. Çok kötü bir adamdı. İşçilere ama özellikle çocuklara kötü davranması için işveren teşvik ediyordu. Onu sık sık on yedi-on sekiz yaşında kızların kıyafetlerini parçaladıktan sonra, onları dizinin üstünde, erkeklerin ve genç oğlanların karşısında döverken görürdüm. Hastalansa keyiften dört köşe olurduk. Ölmesi için dua ederdik.”
Robert Blincoe, fabrikadaki ilk gününü asla unutamayacaktı:
“Saat beş buçukta fabrikada oluyorlardı. Kapıdan girdiği anda güarültüden dehşete düştü. İçerideki koku dayanılacak gibi değildi. Ona verilen ilk görev, yere rastgele saçılmış, dağılmış pamukları toplamaktı. Kötü kokuya alışık olmadığından kısa süre sonra hastalandı, sürekli eğilip kalkmaktan dolayı sırt ağrıları başladı. Bu yüzden Blincoe, bir seferinde izin almadan oturma cüreti gösterdi. Ancak daha sonra anlayacağı üzere bu davranış, pamuk fabrikalalarında katı bir biçimde yasaklanmıştı. Ustası Smith, ona ayakta durması gerektiğini ikaz etti. Böylece saat on ikiye kadar en ufak ara vermeden, altı buçuk saat boyunca ustasının dediği gibi çalıştı.”

Amukoko, Nijerya 2005

Amukoko adeta bir barakalar ve dar yollar denizi. Tek katlı kulübelerin etrafını saran uzun taraçalar bazen dört kat yüksekliğinde beton birleşimler meydana getiriyor. Otlarla yeşermiş dışkılarla pislik yuvası haline gelmiş, sivrisineklerle dolup taşan bir kanal geçiyor ortasından. Bu kanal yüzünden, bu sokaklarda yalınayak dolaşan her 25 çocuktan biri on yaşına gelemeden sıtmadan yaşamını kaybedecek. Amukoko’daki evlerin yalnızca yüzde 5’inde su akıyor. “Buraya getto diyoruz” diyor Stephen Oluremi. “Burada yaşayanların sadece hayatta kalacak kadar parası var”. Üç milyon insan yaşıyor burada. (...) Erkeklerin çoğu dışarıda, işteler ya da iş arıyorlar. Amukoko’dan geliyorsan nerede çalışırsın? Eğer çocuksan, bir şeyler satabilirsin. Yarım günlük gezi boyunca her yol kavşağı üçüncü dünya ekonomisinin yeni hurdalarını beğenilere sunan Amukoko’lu çocuklarla doluydu: telefon kartları, cep telefonu şarjları, İngilizce kişisel gelişim kitaplarının çalıntıları. Bir oğlan trafiğe takılmış bir kamyonet sürücüsüne avuç dolusu siyah elektrik kablosu teklif ediyor. Sürücü bir tanesini seçiyor ve sonra trafiğin aniden açılmasıyla parayı ödemeden basıp gidiyor. Oğlanın yüzü ağlamaklı bir hal alıyor ama çok geçmeden adrenalini kamçılıyor ve bağırarak kamyoneti kovalamaya başlıyor. (...) Oluremi bir metal işleme fabrikasında elektrikli aletler için alüminyum kaplar yapıyor. Bekâr, yirmili yaşların başında. Elleri güçlü, kıyafetleri yırtık pırtıktır. Çalıştığı yerde 250 devamlı, 200 geçici işçi var. O da geçici işçilerden biri:

“Bu ülkede yaptıklarının cezasını nasıl ödeyecekler, bilmiyorum: gündelikçilerin işleri kadroluların yaptıklarıyla aynı ama ücretler farklı. Sözleşmemiz yok. Çalışırken iyi para toplamanız gerekiyor fakat gündelikçiler olarak hiç de iyi para toplayamıyorsunuz. Kadrolu personelle aynı işi yapmamıza rağmen size iyi bir ücret ödenmiyor. İşte gündelikçilerin durumu bu.”

Oluremi ayda 5 bin naira kazanıyor. Bu 21 sterline eşit ve Çin’deki bir fabrika işçisinin aldığının yaklaşık yarısı demek. Çalışma saatleri tahammül edilebilir (sabah 7’den öğleden sonra 3’e kadar). Çalışma koşulları zorlu, ancak o, kalıpları elle cilaladıkları bölümde değil de üretim bandında çalıştığı için kendini şanslı sayıyor. (Radikal Yazarı:ERTUĞRUL MAVİOĞLU )

***